Porthmadog Maritime Museum, The Harbour, Porthmadog, LL49 9LU 01766 514581 / 07866633927 contact@portmm.org

Hwylio ar Led

Hwylio ar Led

Dywedodd Alan Villiers yn ei lyfr clasurol o 1971 ” The War with Cape Horn ” : –

” Cymerwch yr holl Lloydiaid, Llewelyn, Lewisiaid, Hughesiaid , Daviesiaid , Williamsiaid, Owensiaid – neu dim ond y Jonesiaid – allan o’r Gwasanaeth  Masnachol  Prydain a byddai mwy na hanner ohono yn dod i atalnod llawn . Sylweddol na fyddai mwy na hanner o’r llongau Penrhyn yr Horn wedi hwylio “

Roedd y dynion yn aml yn dechrau eu gyrfaoedd ar y sgwneri a frigiau llai ac yna symud i’r llongau Penrhyn yr Horn  mwy o faint. Cafodd hyn ei adnabod fel “hwylio ar led”. Roedd dwsinau o llongau hwyliau sgwâr haearn a dur yn eiddo yng Nhogledd Cymru ac yn cael eu meistri’n bennaf gan ddynion o Lyn ac Eifionydd . Roedd y swyddogion a llawer o’r criw hefyd yn ddynion lleol.

Fel cymhariaeth – Roedd y llongau a adeiladwyd yn lleol yn cludo 2-300 tunnell o gargo gyda chriw o 5 – 7 tra bod y llongau haearn a dur mawr “Cape Horners” yn gallu cario dros 2,000 tunnell gyda chriw o 20-30 o ddynion. Roedd y  llongau yma’n llawer rhy fawr i fynd i mewn i Borthmadog.