Porthmadog Maritime Museum, The Harbour, Porthmadog, LL49 9LU 01766 514581 / 07866633927 contact@portmm.org

Y Masnach Penfras Hallt

Y Masnach Penfras Hallt

Gyda dyfodiad y brif reilffordd yn 1867 dirywiodd y tunelli o lechi cludwyd ar y môr. Dim ond un llong cafodd ei adeiladu ym Mhorthmadog yn y 1880au . Roedd llongau stêm yn cymryd drosodd o hwyl . Daeth adeiladu llongau ym Mhwllheli , Nefyn a Chaernarfon i ben

Cyfunodd y morwyr, berchnogion llongau, masnachwyr ac adeiladwyr llongau eu grymoedd a sefydlwyd  masnachau newydd. Datblygwyd llong addas ar gyfer yr oes newydd. Roedd hwn yn sgwner tri mast gyda topsails sgwâr a hwyl topgalan ar yr hwylbren blaen. Cafodd tri deg un o longau tebyg iawn ei gilydd eu hadeiladu rhwng 1890 a 1913.

Roedd y prifwyntoedd a’r cerhyntau cefnforol yn penderfynu pa rigiau oedd fwyaf addas ar gyfer masnachau penodol. Gallai sgwneri curo yn erbyn y gwynt tra bod brigs deufast gyda’u hwyliau sgwâr yn well i redeg i lawr y gwyntoedd masnach.

Yn y gwanwyn bydd y llongau’n llwytho llechi ym Mhorthmadog ar gyfer yr Almaen neu’r Baltig. Ar ôl dadlwytho’r llechi y byddent yn cymryd unrhyw gargo neu hwylio mewn balast i Cadiz yn Sbaen . Weithiau roedd glo yn cael ei gymryd o Hull neu Newcastle i Gibraltar. Llwythwyd halan yn Cadiz i Newfoundland a Labrador lle chafodd penfras halen ei lwytho, yn bennaf ar gyfer porthladdoedd Môr y Canoldir. Wedyn byddai’r llongau bach yna hwylio tuag adref ac yn codi unrhyw gargo fel mwyn copr o Huelva neu grawn o Foroco neu hwylio’r holl ffordd yn falast